DE TOERNOOIEN

Periode 1798 t/m 1839

Over de periode
Uit deze periode zijn slechts 19 toernooien overgeleverd, allen te Noord-Holland. Hiervan zijn er 7 gespeeld in het tijdvak 1835/1839 en liefst 7 in het jaar 1841. Van deze 19 toernooien zijn slechts 6 uitslagen overgeleverd. Gezien de populariteit van het spel mogen we aannemen dat er nog een groot aantal toernooien gehouden zijn. Ook de legendevorming rond Aris de Heer wakkert deze veronderstelling aan. Al op 15-jarige leeftijd wist hij, volgens de overlevering, een 1ste prijs te winnen en bleef sindsdien ongeslagen.
De vraag is nu natuurlijk waar deze toernooien ‘gebleven’ zijn. De kranten uit Alkmaar, Haarlem , Purmerend en Schagen zijn volledig doorgenomen, dit doet het ergste vrezen. Alleen de kranten uit Amsterdam en Zuid-Holland hebben nog niet al hun schatten vrijgegeven.
Zoals eerder gezegd blijven de toernooien in Friesland buiten beschouwing Dat er in andere provincies ook toernooien zijn gehouden lijkt onwaarschijnlijk.
De periode 1810-1819 was, gezien de internationale ontwikkelingen, minder geschikt om toernooien te organiseren. In Friesland is dit duidelijk waarneembaar. De herleving in de jaren 1820/1821 sluit ook mooi aan bij de ‘eerste’ prijs van Aris de Heer. Ook de periode 1846/1850 was, zeker voor de boerenbevolking, een minder gunstig tijdvak om de tijd aan damtoernooien te besteden. In Friesland barst het damgeweld na 1855 pas goed los.

Over de toernooien
Alle 19 toernooien zijn door een kastelein/uitbater georganiseerd, een gewoonte die we ook in Friesland tegenkomen. Onduidelijk is of spelers zelf hun borden moesten meebrengen of de kastelein over voldoende voorraad beschikte. We nemen aan dat dit laatste het geval was, omdat over het zelf meebrengen van damborden in geen enkele advertentie wordt gerept.
Over de toernooivorm geen woord, maar deze is wel af te leiden. Was een verschil van twee winstpartijen voldoende om in een matchsysteem door te gaan? Het gehanteerde ‘matchsyteem’ zorgde in ieder geval voor een lange tijdsduur. In Alkmaar1837 bedroeg deze zelfs bijna 20 uur.

Uit de advertentie van het eerste toernooi valt af te leiden dat de deelnemers een inleggeld moesten betalen. Hoe dit bij de andere toernooien werd geregeld is niet duidelijk. Haalde de organisator voldoende geld uit de omzet? Ook in ‘Oer Alles’ komen deze vragen ten aanzien van de toernooien in Friesland aan bod[1]. In Friesland heeft men lange tijd, tot einde van de 19e eeuw, volgens het matchsysteem gespeeld en zien we regelmatig een tweede of zelfs derde terugkomdag. Directe informatie over de wedstrijdvorm ontbreekt, maar het is niet waarschijnlijk dat men in het begin van de 19e eeuw al een ‘rond’toernooi speelde. Ook uit overgeleverde documenten en verhalen uit de 19e eeuw (Het Damspel 1906, maart/april) komt de toernooivorm niet naar voren. Opvallend dat in de het merendeel van de toernooien een fraai bewerkt dambord de eerste prijs is. In Friesland is ‘zilverwerk’ de favoriet.

In Friesland kwam het uitsluiten van spelers, bijvoorbeeld ‘wegens meerdere bekwaamheid’, regelmatig voor. In Alkmaar1939 zien de spelers de bui al hangen en verzoeken Aris de Heer niet deel te nemen. We vragen ons af of Ephraïm van Emden aan de wedstrijden in 1798 en 1799 deelnam en was er een gelegenheid waarbij zowel Aris de Heer als Ehpraïm van Emden in dezelfde wedstrijd uitkwamen? Een zelfde vraag mogen we stellen ten aanzien van de wedstrijden in Amsterdam1844: Onder de deelnemers Aris de Heer en E.J.B. van Vught?

De zomermaanden zijn favoriet. Vanaf 1870 speelt men, een uitzondering daargelaten, alleen nog in de maanden oktober – maart. Ook in Friesland is deze tendens, weliswaar eerder, zichtbaar. Tot en met 1820 zien we toernooien in juni en september, daarna alleen nog in de maanden oktober tot en met maart. Januari en Frebruari zijn dan duidelijk de favoriete speelmaanden. Had deze verschuiving te maken met het ‘soort’ publiek dat belangstelling voor het dammen had? Zien we hier een verschuiving van ‘stedelijk’ naar ‘platteland’? Of was gewoon het verbeterde wegennet en reis-mogelijkheden en, natuurlijk, de drukte op een boerderij de oorzaak?

Tot ongeveer 1841 heeft men het over het ‘verdammen’, een ‘verdamming’ laten plaatsvinden om een prijs. Na 1840 spreekt men over een dampartij of damwedstrijd. We lezen ook: verschaken; verkolven verharddraven en verbiljarten.

[1] Oer Alles — H.Walinga
Datum : 19.08.1798      
Plaats : Akersloot Provincie : Noord-Holland
Winnaar : - Deelnemers : -
Spelers uit regio : - Codering : regionaal(?)
Spel(len) : dam Match/rond : -
Prijs : dambord en schijven Dag : zondag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : nee

Datum : 11.08.1799      
Plaats : Purmerend Provincie : Noord-Holland
Winnaar : - Deelnemers : -
Spelers uit regio : - Codering : regionaal(?)
Spel(len) : dam Match/rond : -
Prijs : dambord en schijven Dag : zondag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : nee

Datum : 00.01.1820      
Plaats : Winschoten Provincie : Groningen
Winnaar : Praag, van I. Deelnemers : onbekend
Spelers uit regio : 14 Codering : regionaal
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord Dag : onbekend
Advertentie(s) : nee Verslag(en) : ja

Datum : 23.07.1835      
Plaats : Alkmaar Provincie : Noord-Holland
Winnaar : Aris de Heer Deelnemers : 24
Spelers uit regio : 1, 4 Codering : regionaal
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord en schijven Dag : donderdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : ja

Datum : 18.08.1836      
Plaats : Alkmaar Provincie : Noord-Holland
Winnaar : Aris de Heer Deelnemers : 20
Spelers uit regio : 2, 4, 11 Codering : regionaal/provinciaal
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord en schijven Dag : donderdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : ja

Datum : 28.10.1836      
Plaats : Avenhorn Provincie : Noord-Holland
Winnaar : - Deelnemers : -
Spelers uit regio : - Codering : lokaal ?
Spel(len) : dam/biljart Match/rond : match
Prijs : dambord Dag : vrijdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : nee

Datum : 12.10.1837      
Plaats : Alkmaar Provincie : Noord-Holland
Winnaar : J.Kalis Deelnemers : -
Spelers uit regio : 2, 11 Codering : regionaal/provinciaal
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord en schijven Dag : donderdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : ja

Datum : 13.09.1838      
Plaats : Alkmaar Provincie : Noord-Holland
Winnaar : - Deelnemers : -
Spelers uit regio : - Codering : regionaal(?)
Spel(len) : dam Match/rond : -
Prijs : dambord en schijven Dag : donderdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : nee

Datum : 27.06.1839      
Plaats : Alkmaar Provincie : Noord-Holland
Winnaar : A. Blokdijk Deelnemers : -
Spelers uit regio : 2, 4, 11 Codering : regionaal/provinciaal
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord en schijven Dag : donderdag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : ja
Bijzonderheden : spelers verzochten Aris de Heer niet mee te spelen      

Datum : 07.10.1839      
Plaats : Hoorn Provincie : Noord-Holland
Winnaar : - Deelnemers : -
Spelers uit regio : - Codering : regionaal(?)
Spel(len) : dam Match/rond : match
Prijs : dambord Dag : maandag
Advertentie(s) : ja Verslag(en) : nee