Over de uitgaven van het boek:

VERHANDELING OVER HET DAMSPEL

door
 
EPHRAIM VAN EMDEN

Dit overzicht toont de publiciteit rond de uitgaven, 1785, 1827, 1848 en 1910. 
De informatie is voornamelijk via internet (onder andere de website Delpher van de Koninklijke Bibliotheek) vergaard en gaat nadrukkelijk niet in op de persoon Ephraim van Emden, de intekenaren op het boek, de spelling van de naam en de techniek die in het boek te vinden is.  Wel is onder de naam ‘Mengelwerk’ informatie over een aantal boekveilingen uit de 19e eeuw opgenomen. Het onderzoek is afgesloten per 1 oktober 2018.
Bij het samenstellen is gebruikt gemaakt van artikelen en boeken over E. van Emden met Het Nieuwe Damspel en R. Jansen als hofleveranciers. 
 

Schilderij:	Ephraïm van Emden achter het dambord		Uit: Het Damspel, oktober 2018, nr 3, blz. 22
Techniek en drager:	Olieverf op doek		[collectie W. van Mourik]
Maten:	39 x 30,6 cm
Auteur:	Jan Ekels II
Lijst:	beschadigd, niet origineel

Deze images afkomstig uit EPHRAIM VAN EMDEN 1752 – 1832. Rob Jansen, Amsterdam 2002

Editie 1785 / J.A. Crajenschot

Afbeelding afkomstig van website K.B., Den Haag

‘In[1] 1784 liet J.A. Crajenschot, boekverkoper in de Kalverstraat/Amsterdam, ‘In de Gouden Paerl’, een Bericht van Intekening[2] uitgaan naar alle bekende boekhandelaren in de Republiek: De Heer Ephraim van Emden had 150 damzetten te boek gesteld en wilde zijn werk wel bij openbare intekening aanbieden, al was hij eigenlijk al door genoeg liefhebbers benaderd. Pas bij aflevering van het werk moest men f 7,00 betalen. 

In de loop van 1785 verscheen er plotseling een damwerkje op de markt van Sieur Philidor, getiteld ‘Traité du Jeu de Dames à la Polonaise’, gedrukt te Amsterdam, dat een piratenuitgave was van het eerste werk van Manoury. Om zich te beschermen tegen dergelijke praktijken liet Ephraim van Emden door de Haagse procureur M.H. van Son een Octroy Reuqeste indienen bij de Staten van Holland en Wets Vriesland: de suppliant was beducht dat baatzugtige mensen de Verhandeling over het Damspel zouden naardrukken, of elders nagedrukt, herwaards invoeren, verhandelen en verkoopen, tot merkelijke schade van de auteur, die zijn werk met veel moeite had opgesteld. De toestemming kwam af onder de voorwaarde dat het boek door een boekverkoper uitgegeven moest worden. De bescherming onder octrooi kostte van Emden f 18.

Over de gang van zaken in 1784 en 1785 is een studie verschenen van Johan Krajenbrink. Het viel hem op dat de intekenaars niet vooraf hoefden te betalen. Kennelijk was van Emden kapitaalkrachtig genoeg om de uitgave persoonlijk te bekostigen. Van maar weinig intekenaars valt te bewijzen dat zij ook actief de damsport beoefenden; meegespeeld kan hebben dat men het boek kocht als familielid of zakenrelatie van de auteur. Ook snobisme kan een rol hebben gespeeld. De intekenaars werden in het boek boek vermeld en konden zelfs hun titulatuur of beroep laten afdrukken. Normaal kregen alleen wetenschappelijke werken octrooi mist ze ook nog encyclopedisch waren. Van Emden houdt zich in zijn boek met een bordspel bezig en pretendeert het zo uitgebreid mogelijk te hebben beschreven. Werkelijk opvallend is dat het erop lijkt dat alle nu in omloop zijnde exemplaren verschillen: zowel in de kwaliteit van het papier als wel in de uitvoering van het dambordje, en de wijze van inbinden. Er zijn boeken in omloop met leren kaft, met rugversiering, met kaftversiering enz.

Hoeveel exemplaren van de “Verhandeling over het Damspel” in omloop zijn gebracht zijn is niet exact bekend. Men kan denken aan een aantal van 350. Het is best mogelijk dat tussentijds nog exemplaren bijgedrukt zijn. Het boek was uitzonderlijk duur in aanschaf en zal in diverse families van hand tot hand zijn gegaan. Een echt erfstuk. Nog tijdens het leven van Ephraim van Emden kocht Lodewijk van Es, boekverkoper in de Kalverstraat en zelf intekenaar van het eerste uur de restantexemplaren op en begint enkele jaren te adverteren.’

Oprechte Haerlemsche Courant 04.09.1784
Nederlandsche Courant 06.09.1784
Nederlandsche Courant 08.09.1784


Heden word by J.A. CRAJENSCHOT, Boekhandelaar te Amsterdam, en by de meeste Boekhandelaars in de Buitensteden gratis uitgegeven: Een BERICHT van INTEKENING op eene Verhandeling over het DAMSPEL, voor lang door een groot getal Liefhebbers met veel verlangen begeert, en nu door den vermaarden Liefhebber den Heer EPHRAIM VAN EMDEN, op een volledige en naauwkeurige wyze te zamen gesteld, hebbende de Autheur daarenboven deze Verhandeling verrykt met 150 Zetten.

Nederlandsche Courant 07.01.1785
Oprechte Haerlemsche Courant 08.01.1785


Dewijl de Autheur voorneemens is binnen Acht, of ten hoogsten Veertien Dagen, ter Drukperse te geeven, het voor lang gewenschte Werk, geïntituleerd: VERHANDELING over het DAMSPEL, waar in deszelfs Aart en Grondregels, mitsgaders verschillende loop, zaamenschikkingen en werkingen, practical aangetoond worden, door EPHRAIM VAN EMBDEN. En verscheide Liefhebbers tot de Inteekening niet hebben kunnen besluiten, in de meninge, als of dit Werk nimmer zoude het licht zien, zo bericht den Autheur door deeze aan alle Liefhebbers, dat hetzelve met alle spoed zal voortgezet worden, en waarschout derhalven alle Beminnaars van dit Spel, die nog gelieven op hetzelve in te teekenen, niet langer te wagten, om dat anders hunne Naamen op de Inteekenings-Lyst niet zoude kunnen geplaatst worden; kunnende een ieder verzekerd zyn, dat na de Inteekening-Sluitinge geen Exemplaaren zullen te bekomen zijn, dan voor eene verhoogde Prys. De Intekening geschied te Amsterdam by den AUTHEUR, en by J. A. CRAJENSCHOT, Boekverkooper in de Kalverstraat, by den Dam, en in de Buitensteden by de Boekverkoopers, daar het Inteekenings-Berigt te bekomen is.

Amsterdamsche Courant 22.10.1785
Nederlandsche Courant 24.10.1785


De VERHANDELING over het DAMSPEL, WAARIN BY DESZELFS Aart de Grondregels van hetzelve Spel aangetoond worden, welke met omtrent 200 diverteerende en leerzame Positien en Slaagen uitgebruid, te zamen gesteld is, door EPHRAIM VAN EMDEN zal binnen weinige dagen, wyl het Privilegie van Hunne Ed. Groot Mog. Myne Heeren de Staaten dezer Provincie op hetzelve Werk, ten faveure van gemelde EPHRAIM VAN EMDEN verleend is, door den Boekverkoper J. A. CRAJENSCHOT te Amsterdam aan de Inteekenaaren, tegens betaaling der bepaalde Prys werden uitgegeeven, zullen de weinige overige Exemplaaren van de Intekening niet minder te bekomen zyn dan tegens de Prys van TWEE DUCATEN; erkennede den Autheur geen Exemplaaren voor echt, dan die met zyne eigen handtekening zullen afgeleverd worden. 

Nederlandsche Courant 30.11.1785


De Heeren Inteekenaars op het Werk genaamd: de VERHANDELING over het DAMSPEL, door EPHRAIM VAN EMBDEN, worden verzogt hunne Exemplaaren te laaten afhaalen by J.A. CRAJENSCHOT, Boekhandelaar in de Kalverstraat te Amsterdam, alwaar het gemelde Werk wordt uitgegeeven.

 
 

Editie 1827[3] / L. van Es

In 1827 koopt L. van Es, zelf intekenaar op de 1ste editie, de restant-exemplaren op, en voorziet deze van een nieuwe titelpagina[4]. 

Opregte Haarlemsche Courant 27.03.1827


VERHANDELING over het DAMSPEL, waarin deszelfs aart en grondregels, mitsgaders verschillende loop, zamenschikkingen en werkingen, practikaal aangetoond worden; verrijkt met omtrent 200 Proeven van konstige positien en slagen, welke daarin voorgesteld en opgelost worden. Oorsponkelijk zaamgesteld door den beroemden en alom vermaarden Damspeler E. van EMDEN, welke zijn weerga nog niet gevonden heeft. Nieuwe uitgave, verrijkt met eene Plaat ter onderrigting; wordt heden afgeleverd te Amsterdam bij L. van ES. De prijs is f 6:60.
P.S. Om het klein getal, kunnen dezelve niet in Kommissie gezonden worden.

Rotterdamsche Courant 07.04.1827


L. VAN ES, te Amsterdam, door aankoop eigenaar geworden van alle de overige Exemplaren van het alom beroemde Werk: VERHANDELING over het KUNSTIG DAMSPEL, door den vermaarden E. VAN EMDEN, verrijkt met 200 Positien en Slagen en eene Plaat tot onderrigting. Dit Werk (waarvan de prijs altoos geweest is f 10,50) wordt, zoo lang een klein getal strekt, afgeleverd voor f 6,60; mede verkrijgbaar te Rotterdam bij J. VAN BAALEN en te Utrecht bij J.G. VAN TER VEEN enz.

Amsterdamsche Courant 09.05.1827[5]
Door aankoop Eigenaar geworden van alle de overige Exemplaren van de Verhandeling over het Damspel, waarin de Grondregels aangetoond worden, verrijkt met 200 Positien en Slagen, en eene Plaat ter onderrigting, door de beroemde Kunstkenner E. van Emden zamengesteld. Dit belangrijke werk, waarvan de prijs is geweest f 10,50 wordt, zoolang een klein getall strekt voor f 6,60 afgeleverd te Amsterdam, bij L. van Es, in de Kalverstraat.

Amsterdamsche Courant 00.10.1827[6]
Rotterdamsche Courant 27.10.1827


Om WINTER AVONDEN VERMAKELIJK en LEERZAAM door te brengen, dient vooral het voortreffelijk DAMSPEL. Om eene grondige kennis daarvan te krijgen, dient het werk van den vermaarde Kunst-kenner E. VAN EMBDEN, over het schoone en kunstmatige Damspel met omtrent 200 Proeven van kunstige slagen, waarbij eene Plaat ter onderrigting. Dit werk wordt heden afgeleverd te Amsterdam bij L. VAN ES, in de Kalverstraat, en te Rotterdam bij J. VAN BAALEN. Prijs f 6,60.

De prijs zakt aanzienlijk:

Amsterdamsche Courant 00.11.1828[7]
Opregte Haarlemsche Courant 04.12.1828


Om WINTER-AVONDEN met verlustiging en leerzaam doortebrengen, is bijzonder geschikt het Vermaaklijke DAMSPEL.; om in hetzelve kundig te worden, dient men te lezen, het Interessante Werk van E. van EMDEN, over de Grondregels, Schikkingen, Loop en Werking van het DAMSPEL, benevens 200 kunstige positien en slagen, die daarin aangewezen worden, met eene Plaat ter onderrigting. Om dit Werk voor elk verkrijgbaar te maken, is de prijs (voor eene Maand gesteld op f 3:80 in plaats van f 10:50). De aflevering geschied te Amsterdam bij L. van ES, in de Kalverstraat.

Rotterdamsche Courant 23.12.1828


Om WINTER-AVONDEN met verlustiging en leerzaam door te brengen, is bijzonder geschikt het vermakelijk DAMSPEL. Om in hetzelve kundig te worden dient men te lezen het Interessante Werk van E. van EMDEN, over de Grondregels, Schikkingen, Loop en Werking van het Damspel, benevens 200 kunstige Positien en Slagen, die daarin aangewezen worden, met eene Plaat ter onderrigting. -  Om dit Werk voor elk verkrijgbaar te maken, is de prijs voor eene Maand gesteld op f 3:80 in plaats van f 10:50. Wordt afgeleverd te Amsterdam bij L. VAN ES, en kunnen bij alle Boekhandelaren besproken worden.

Amsterdamsche Courant 00.12.1829
…. In december 1829 zet van Es een advertentie, waarin het nu heet dat men in het boek grondig onderrigt wordt door de beroemde E. van Emden[8].

Opregte Haarlemsche Courant 09.11.1833


Door bijzondere gelegendheid, zijn een zeer klein getal in handen gekomen van het alom vermaarde Werk van E. van EMDEN, over het DAMMEN of het DAMSPEL, derzelver grondregels en 200 diverse Positien en Slagen, zoo lang deze weinige verkrijgbaar zijn, is de prijs gesteld op f 3:80. Bij de uitgaaf heeft dit Werk f 10:50 gekost. – Wordt afgeleverd bij L. van ES, te Amsterdam.

In Dam eldorado 1988, nr. 1, blz. 26 schrijft Nico Keessen: ‘Het restant is verkocht; slecht één exemplaar (met potloodaantekeningen) is over. De oplage moet bijzonder klein geweest zijn!’

Maar toch groot genoeg om het restant pas na bijna vijf jaar kwijt te raken… de editie van 1827 is tegenwoordig uiterst schaars verkrijgbaar, dit in tegenstelling tot de uitgave van 1785.
 

Editie 1848 / H. Moolenijzer

Opregte Haarlemsche Courant 26.07.1848


Opregte Haarlemsche Courant 13/17/20.10.1848


Bij den Boekverkoper H. MOOLENIJZER senior te Amsterdam, is van de pers gekomen: EPHRAIM VAN EMBDEN, VERHANDELING OVER HET DAMSPEL. 2e druk. Bij inteekening f 2,50, buiten inteekening f 3,00.
Dit boek, zegt een bevoegd beoordelaar[9], is onmisbaar voor den beoefenaar van het ‘Damspel’ en beveelt zich, door veel verminderden prijs, bij de vorige uitgave zeer gunstig aan. October 1848. 

Algemeen Handelsblad 30.11.1848


De prijs in de advertentie van 26 juli 1848 was blijkbaar te hoog gegrepen. 

‘In 1848 is helaas de aristocratische glans van het boek gehaald. Het boek is nu gedrukt op het bekende armoedige papier uit die jaren. Het heeft er de schijn van dat het niet geweldig vlot verkocht werd. In 1850 neemt Diederichs 445 exemplaren over; vervolgens koopt Koster in 1865 het boek; in 1876 legt Bom de hand op de resterende 190 exemplaren, waarna in 1880 blijkt dat er nog 144 exemplaren in voorraad zijn. Hierna wordt er van de overblijvende 110 exemplaren in 1910 een nieuwe editie uitgebracht[10].’ 

Uitgever Diederichs nam de boeken van Moolenijzer over en plaatste de volgende advertentie, waaruit tevens blijkt dat de twee belangrijke damboeken uit de 19e eeuw bij hem in het fonds zijn opgenomen. 

Algemeen Handelsblad 24.10.1850
(en andere data in 1850, 1851, 1854 en 1855. De tekst van de advertentie blijft onveranderd)


De nieuwe uitgave liep niet bijzonder goed, in 1859 en 1860 is het boek nog steeds bij Diederichs te koop:

Algemeen Handelsblad 06.08.1859 en andere data in 1850 en 1860
en voor het laatst op 08.03.1860 (deel van een advertentie)


EPHRAIM VAN EMBDEN, VERHANDELING OVER HET DAMSPEL, waarin deszelfs aard en grond-regelen, mitsgaders verschillende loop, zamenschikkingen en werkingen practicaal aangetoond worden. Verrijkt met omtrent 200 proeven van kunstige positien en slagen, die daarin voorgesteld en opgelost worden. Nieuwe goedkoope uitgave, met uitslaande Platen. gr. 8vo. f 2,50.

Koster, die we ook zagen als uitgever van het boek van Blijdenstein, neemt in 1865 het restant over en plaats een advertentie. De prijs is flink gedaald:

Oprechte Haarlemsche Courant 17.10.1865


De volgende eigenaar is G. Theod. Bom, die we ook kennen van de uitgave van Blijdenstein. Hij betaalt een zeer schappelijk prijs, maar de uitgave loopt niet geweldig. In 1880 zijn er nog 144 exemplaren over. Voor welk bedrag het boek in de tussentijd aan het publiek werd aangeboden is nog niet achterhaald. 
Onduidelijk is nog hoe een advertentie uit 1882 moet worden geduid. 24 exemplaren a f 4,00

Nieuwsblad voor den Boekhandel 25.08.1876


Nieuwsblad voor den Boekhandel 25.06.1880




Maar hoe deze informatie te plaatsen? Gaat dit om een ingebonden aantal?

Nieuwsblad voor den Boekhandel 24.11.1882



 

Editie 1910 / L. van Cleef[11]

Brinkman's alphabetische lijst van boeken, landkaarten en verder in den boekhandel voorkomende artikelen die in ... in het Koninkrijk der Nederlanden verschenen zijn / uitgave 1910.


Nieuwsblad voor den Boekhandel 04.01.1910


Nieuwsblad voor den Boekhandel 04.02.1910


Algemeen Handelsblad 12.03.1910
Het damspel door E. van Embden.
Nieuwe uitgave van de firma Jac. v. Cleef, alhier. Het zeer bekende damwerk van Van Embden, dat langen tijd een bron van hoog genot en ernstige studie was voor elken liefhebber van het mooie damspel, is dus opnieuw in den handel gebracht. De Heer Van Cleef heeft daarbij getracht den ouden vorm geheel te behouden en hierin is hij uitstekend geslaagd. Heel veel nuttige wenken kan de lezer in dit werk vinden en zonder twijfel kan van dit boek gezegd worden, dat het, hoewel verouderd, toch een belangrijke plaats in de damlectuur zal blijven innemen. Zoo als gezegd, het werk is onveranderd gebleven, alleen de prijs is aanmerkelijk verlaagd: een reden te meer, om het zich aam te schaffen. 

Nieuws van de Dag 12.03.1910 / damrubriek Ph. L. Battefeld
Het Damspel<, door E. van Embden[12].  Het damwerk van E. van Embden, het laatst uitgegeven in 1848, zal den meesten damspelers wel bekend zijn. Vooral de oude spelers vertelden veel van dit goed geschreven werk en in navolging van hen werd nog wel eens naar dit boek gevraafd, dat in den handel (voor zoover mij bekend) niet meer te verkrijgen was. Hierin is thans verandering gebracht door den heer Jac. van Cleef, uitgever en boekhandelaar alhier, die het boek opnieuw heeft uitgegeven en daarbij trachtte het geheel zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke vorm te laten. De tekst, druk en papier, zijn ongewijzigd gebleven, zelfs een afdruk van het cliché met de oude nummering van het dam bord is er bij gevoegd. Er is in dit boek een schat van kennis. Vele zeer mooie >slagen en positiën< komen er in voor, terwijl het zeker van belang is te lezen wat de vermaarde schrijver van het damspel mededeelt. Er staan natuurlijk ook beschouwingen in, die met de moderne opvatting van het spel in strijd zijn. In de veel besproken >remise-partij<, waarin de schrijver tracht aan te toonen, dat het damspel voor remise is gebouwd, komen, gelijk vanzelf spreekt, vele onjuistheden voor. Want wie is in staat een partij voor wit en zwart volmaakt te spelen? Toch valt ’t niet te ontkennen, dat er veel nuttiger kennis uit opgedaan kan worden, waarom iedere dammer, die nog iets van het spel wil leeren, er zijne verzameling mede zal verrijken.

Nieuwe Haarlemsche Courant 07.05.1910[13]
Een nieuw damboek. Wij kunnen gerust zeggen een nieuw boek. “Het Damspel’ door Ephraim van Embden was een der eerste Hollandsche damwerken en oud geworden, maar niet vergeten. Dit werk werd den laatsten tijd een groote vraagbaak; een ieder vroeg erom en te koop was het niet meer. De heer Jac. van Kleef, Korte Nieuwendijk 45, Amsterdam heeft nu in de groote behoefte voorzien. Deze heer heeft dit werk aangekocht en opnieuw uitgegeven. Vorm en inhoud zijn vanzelf gelijk aan het oude, en het is in een keurig nieuw kleed gestoken. Het werk bevat zeer veel ter bestudeering, wat menig damspeler ten goede komt. Genoemd damwerk raad ik een ieder aan, om aan te schaffen; er is werkelijk veel uit te leeren. Het is ook een plaats waardig in iedere bestaande damclub. Het boek kost f 1,50 en is verkrijgbaar bij genoemden uitgever.

MENGELWERK

01) Nieuwsblad van den Boekhandel 07.11.1876


02) Nieuwe Rotterdamsche Courant 23.11.1877
(verslag wedstrijd Alblasserdam 21.11.1877)
terwijl de vierde prijs, een pracht-exemplaar van Ephraim van Emden’s Verhandeling over het damspel, behaald is door het lid der club Jan von Lindern, alhier.

03) Nieuwsblad van den Boekhandel 29.05.1891


04) ‘In dit verband mag de jammerklacht van C.H. Broekkamp in ‘De Amsterdammer’ van begin 1907 niet onvermeld blijven: op 7 november 1905 verzochten wij om terugzending van een door ons uitgeleende handleiding van ‘Van Embden’, echter zonder gevolg. De bezitter wordt nogmaals hieraan herinnerd, daar dit boek niet meer in de handel is.’[14]


05) ‘Van de ‘Verhandeling’ bestaan er ook handgeschreven exemplaren. In de tijdvakken dat het moeilijk was om het werk aan te schaffen, behilep men zich in enkele gevallen door een geleend exemplaar volledig, dan wel gedeeltelijk over te schrijven.’[15]
(o.a. Regnier/Frankrijk -  rond 2000 was bij antiquariaat Kok, Amsterdam een handgeschreven versie te koop. Afschrijver niet bij naam genoemd. Uit de inleiding: …daar het werk nu f 13,00 doet….).


06) De uitgave van 1848 is in handen geweest van verschillende uitgevers. Zijn hier tekenen van terug te vinden? Bijvoorbeeld door naam op titelblad af te drukken? Wie heeft hier weet van?

07) Uit catalogus 1826





08) Uit Catalogus 1835





09) Uit catalogus 1837





10) Uit catalogus 1838





11) Uit catalogus 1844





12) Uit catalogus 1846





13) Uit catalogus 1861





14) Uit catalogus 1867





15) Uit catalogus 1871






16) Beknopte literatuurlijst

Dam Eldorado

De Problemist

Het Nieuwe Damspel    

Rob Jansen

K.W. Kruijswijk

17) Genealogie 
https://www.genealogieonline.nl/stamboom-van-emden-amsterdam-suriname-breda/

18) De boeken
Via bijvoorbeeld google books zijn de uitgaven van 1785, 1827 en 1848 als PDF te downloaden.